Müslümanlıktan Önce Ne Vardı? İzmir’den Bir Genç Gözüyle Tarihe Yolculuk
İzmir’in o sıcak yaz akşamlarından birinde, sahilde arkadaşlarla otururken birden bir arkadaşım sordu: “Ya, Müslümanlıktan önce ne vardı?” Önce düşündüm. Sonra kahkaha attım. Çünkü cevabı verirken hem ciddi olmalı hem de kendi espri anlayışımı kaybetmemeliydim. İşte tam o anda içimdeki iki ses devreye girdi: biri “vay be, tarih bilmeden espri mi olur?” diyor, diğeri “hee, espri yap, adamlar gülmek istiyor, kafayı yorma” diyordu.
Taş Devri’nden Selfie’ye: İnsanlık Öncesi Öncesi
Müslümanlıktan önce ne vardı? Şaka gibi ama ciddi bir soru. Tarih kitaplarına bakarsak, insanlık binlerce yıl boyunca “ne yapıyoruz, biz kimiz, bu taş ne işe yarıyor?” modundaydı. Taş Devri’ni düşünün: Adamlar taşla uğraşıyor, biz hâlâ taşla uğraşıyoruz ama bilgisayar masasında. Arada fark sadece taşın dijitalleşmesi.
O dönemlerde herkes kendi kabilesinde takılıyor, bir yandan ateş yakmayı öğreniyor, diğer yandan hayvanları “arkadaş edinmeye” çalışıyordu. Düşünsene, bir gün tavşanı yakalamışsın, ertesi gün onu yemek yerine evcil hayvana çeviriyorsun. Bugün birinin “Ben tavşanı evcil hayvan yaptım” demesi Instagram’ı sallardı, o zaman sadece kabile sallıyordu.
Kısa bir diyalog anı:
— Kabile lideri: “Bu taş işini hallettin mi?”
— Genç taşçı: “Abi, daha fazla selfie çekmedim, taşla uğraştım!”
— Kabile lideri: “…Ne?”
İşte o an, Müslümanlıktan önce hayatın ne kadar karışık ama aynı zamanda basit olduğunu fark ediyorsun. Teknoloji yok, Netflix yok, ama insanlar hâlâ birbirleriyle dalga geçiyor. Fark sadece Wi-Fi yokluğu.
Mitoloji ve Tanrılar: Herkesin Kendi Netflix’i
Müslümanlıktan önce ne vardı sorusuna bir başka cevap da mitolojide saklı. Her milletin kendine göre tanrıları vardı. Yunan’da Zeus, Mısır’da Ra… Biz İzmir’deki arkadaş grubumuzda hâlâ kimin kiminle kavga ettiğini anlamaya çalışıyoruz, o zamanlar insanlar tanrılarla tartışıyordu.
İç sesimi duydum: “Vay be, sen hala arkadaş grubunda kavga ediyorsun, onlar tanrılarla kavga ediyor.” Ama sonra dedim ki, en azından Wi-Fi yüzünden küsmüyoruz.
Kısa bir diyalog:
— Ben: “Ya Zeus neden her şeyi kafasına göre yapıyor?”
— Arkadaş: “Abi, sen de öyle değil misin?”
— Ben: “…Hadi canım, ben sadece kahve siparişi gecikince sinirleniyorum.”
Bu örnek bile gösteriyor ki, insanlar değişse de davranışlar pek değişmiyor. Müslümanlıktan önce ne vardı sorusunu yanıtlamak için tarihsel olaylara bakmak yetmez, insanların içindeki mizah ve dramı da görmek lazım.
Kabileler, Şenlikler ve İlk Sosyal Medya
Müslümanlıktan önceki dönem sadece savaş ve tanrı hikayeleriyle dolu değildi. Kabileler arasında şenlikler vardı. Bir nevi o dönemin TikTok’u gibi düşünebilirsin: Herkes dans ediyor, şarkı söylüyor, kendi ritmini paylaşıyordu. Tabii, o zaman “beğen” butonu yok, ama bakışlar yeterliydi.
İzmir’de arkadaşlarımla akşamları sahilde yaptığımız gibi, insanlar da kendi sosyal ritüellerini yaşıyordu. Ama bir fark vardı: Biz selfie ile ölümsüzleşiyoruz, onlar dansla ve hikayeyle.
İç monolog:
“Belki de Müslümanlıktan önceki insanlar bizden daha sosyaldı. Düşünsene, Wi-Fi yok, ama herkes bir aradaydı. Biz hâlâ mesaj atıp bekliyoruz.”
Gündelik Hayatın Komik Anlatımı
Bir gün markette kasada beklerken düşündüm: Müslümanlıktan önce market falan yoktu, insan ne yiyorsa avlardı. “Abi bu tavuk ne kadar?” diyemezsin, tavuk peşinden koşarsın. Hayat o kadar doğrudan ve komikti.
Kendi hayatımı düşündüm: Sabah kahve, işe yetişme telaşı, İzmir trafiği… Bunlar modern taş devri denebilir. Arkadaşlarım bana bakıyor: “Sen hâlâ geçmişi mi düşünüyorsun?” diye. Ama ben düşünüyorum işte, çünkü bazen tarihle dalga geçmek en iyi terapi oluyor.
Müslümanlıktan Önce Ne Vardı ve Mizahın Rolü
Mizah, insanlığın değişmeyen yanlarından biri. Müslümanlıktan önce ne vardı sorusu sadece tarihsel bilgi değil, aynı zamanda insanın kendini ve çevresini nasıl gördüğünü anlatıyor. Eski zamanlarda da insanlar gülüyordu, espri yapıyordu, dalga geçiyordu. Bugün biz de aynısını yapıyoruz; sadece ortam ve araçlar değişti.
Kendi kendime düşündüm: “Ya, belki de Eski Mısırlılar piramitleri inşa ederken birbirine şaka yapıyordu.” Hatta eminim, bir tanesi diğerine: “Abi bu taşlar bana çok ağır geldi, biraz hafifletelim mi?” demiştir.
Kapanış Notu
Müslümanlıktan önce ne vardı sorusu sadece tarih bilgisi değil, insanın mizahını, günlük yaşamını ve sosyal yapısını anlamakla ilgili. Taşlar, tanrılar, kabileler ve şenlikler… Hepsi bize bir şey anlatıyor: İnsan doğası, temel mizah anlayışı ve toplumsal bağlar hiç değişmedi. Biz hâlâ arkadaşlarımızla dalga geçiyor, kendi hayatımızın komik yanlarını paylaşıyoruz. Sadece sahil yerine sosyal medya ekranları değişti.
Ve işte, İzmir’in sıcak akşamlarından birinde düşündüğüm, kendi espri anlayışımla harmanladığım, biraz dalga geçtiğim ama tarihi ve insanı unutmadığım bir cevap: Müslümanlıktan önce de insanlar vardı, ama biraz daha taşlı, biraz daha tanrılı, biraz daha danslı. Ve gülmek, o zaman da, bugün de değişmeyen tek şey.